2019-12-30

No:417/19, AR XİN Elmar Məmmədyarov 2019-cu ilin yekunlarına dair  KİV-in ünvanlandığı sualları cavablandırır (Azərtac, Trend, 1news.az, APA, Report, İnterfaks.az, Sputnik.az, Oxu.az, Moskva-Bakı) Az/Ru

  • 2019-cu ili Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli üzrə aparılan danışıqlar baxımından necə qiymətləndirirsiniz? Tərəflər arasında hansı konkret məsələlər müzakirə olunub? Bu il ərzində tərəflər münaqişənin həlli çərçivəsində humanitar tədbirlərin həyata keçirilməsi təşəbbüsləri ilə çıxış etdilər, bu xüsusda KİV nümayəndələrinin qarşılıqlı səfərləri baş tutdu. Bu təşəbbüslərin faydalı olduğunu düşünürsünüzmü və gələcəkdə bu kimi səfərlərin davamı gözlənilirmi?

Bu il ərzində Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli üzrə aparılan danışıqlar prosesi çərçivəsində ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərinin vasitəçiliyi ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti və Ermənistan Respublikasının baş naziri arasında 29 mart tarixində Vyanada bir görüş, Xarici İşlər nazirləri səviyyəsində isə 16 yanvar Paris, 15 aprel Moskva, 20 iyun Vaşinqton, 23 sentyabr Nyu-York və 4 dekabr tarixində Bratislavada olmaqla 5 görüş keçirilmişdir. Görüşlərin keçirilmə intensivliyindən çıxış edərək hər iki tərəfin danışıqlar prosesinin irəli aparılmasında maraqlı olduğu qənaətinə gəlmək olar. Lakin, Ermənistan tərəfinin il ərzində səsləndirdiyi tamamilə əsassız və ziddiyyətli bəyanatları, eləcə də keçirilən görüşlərdə hər hansı konkret nəticənin əldə olunmadığını nəzərə alsaq, təəssüflə qeyd etməliyik ki, 2019-cu il münaqişənin həlli üzrə “itirilmiş imkanlar ili” kimi dəyərləndirilə bilər.

Bir tərəfdən münaqişənin sülh yolu ilə həllində maraqlı olduğunu bəyan edən Ermənistan rəhbərliyi, digər tərəfdən qondarma “müstəqillik” və “miatsum” kimi ziddiyyətli fikirləri ilə danışıqlar prosesinə və ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədr ölkələrinin səylərinə zərbə vurmuş oldu. Doğrudur, keçirilmiş görüşlər nəticəsində humanitar müstəvidə tədbirlərin həyata keçirilməsi və iki ölkə əhalisinin sülhə hazırlanması təşəbbüsləri irəli sürüldü, hətta bu xüsusda ilk addım olaraq Azərbaycan və Ermənistan mətbuat nümayəndələrinin qarşılıqlı səfərləri reallaşdırıldı. Ancaq bu təşəbbüsün sonradan Ermənistan tərəfindən siyasiləşdirilməsi və təbliğat vasitəsi kimi istifadəsi cəhdləri bu ölkənin əhalisini sülhə hazırlamağa nə dərəcədə hazır olduğu sualını ortaya qoydu. Əslində təşəbbüsə cəlb olunmuş jurnalistlər, xüsusilə də onları bu prosesdə dəstəkləyən tərəf məsuliyyəti hiss etməli və prosesə xələl gətirməməlidir. Əks təqdirdə bu kimi təşəbbüslərin və iki xalq arasında körpülərin qurulması cəhdlərinin heç bir mənası olmaz. Beləliklə də gələcəkdə bu təşəbbüslərin davam etdirilməsinə məhz bu prizmadan yanaşmaq və növbəti addımlar haqqında danışmaq olar.

Hər zaman qeyd etdiyim fikri yenidən xatırlamaq istərdim, biz iki qonşu ölkəyik və tez ya da gec, münaqişənin həllindən sonra iki icmanın nümayəndələri yenidən ölkəmizin Dağlıq Qarabağ bölgəsində birgə yaşamalı olacaqlar. Bu baxımdan həyata keçirilən etimad təbirləri, humanitar təşəbbüslər məhz münaqişənin həllini irəli aparmaq, Azərbaycan ərazilərinin işğalı faktorunu aradan qaldırmaq və məcburi köçkünlərin öz evlərinə, mülklərinə geri dönməsini təmin etməyə xidmət etməlidir.

  • Münaqişənin həlli üzrə aparılan danışıqlarda yeni təkliflərin irəli sürülmədiyini nəzərə alaraq, qeyd etmək olarmı ki, danışıqlar dalana dirənib? Bu illər ərzində danışıqların aparılması bizə nə verib, danışıqların səmərəsi nədən ibarətdir? Ermənistanla Azərbaycan arasında vasitəçilər olmadan danışıqlar aparıla bilərmi və Dağlıq Qarabağın Azərbaycanlı icması bu danışıqlara necə cəlb oluna bilər?

Doğrudur, münaqişənin həlli üzrə danışıqlar prosesində bu il ərzində konkret irəliləyiş olmayıb, lakin bunu “danışıqlar dalana dirənib” kimi dəyərləndirmək düzgün olmazdı. İl ərzində irəli sürülən çoxsaylı görüşlər və konkret təşəbbüslər danışıqlar prosesinin davam etdirilməsinə müəyyən ehtiyac olduğunu göstərir. Biz hər zaman bəyan etmişik ki, nə qədər ki, münaqişənin danışıqlar, sülh yolu ilə həlli imkanı var, biz bu imkandan istifadə edəcəyik. Əlbəttə, məqsəd mahiyyət üzrə, substantiv danışıqlar aparıb prosesi irəli aparmaqdır.

Bunun üçün bütün prinsiplər, elementlər, mərhələlər işlənib hazırlanıb, müzakirə edilib və yenidən nəzərdən keçirilib. Bu günədək hazırlanmış bütün sənədlərdə münaqişənin mərhələli həlli, işğal olunmuş ərazilərimizin azad olunması, məcburi köçkünlərin geri qayıtması, növbəti mərhələdə status məsələsinin həlli məsələlərinə aydınlıq gətirilir. Bu elementlərlə tanış olmaq üçün ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərinin bu ilin 9 mart tarixli bəyanatı ilə tanış olmanız kifayətdir. Ermənistan tərəfindən davamlı şəkildə qaldırılan təhlükəsizlik və status məsələsinə gəldikdə, bir daha vurğulamaq istərdim ki, hər iki məsələ həll prosesi çərçivəsində, ATƏT-in müvafiq qərarlarına, habelə bildiyiniz kimi tətbiqi üçün zaman məhdudiyyəti olmayan BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinə uyğun olaraq tənzimlənməlidir. Qarabağın Azərbaycanlı əhalisi geri qayıtmadan, hansı statusdan danışa bilərik? Eləcə də təhlükəsizlik məsələsi bölgənin erməni icması ilə yanaşı, azərbaycanlı icması üçün də kifayət qədər önəmlidir və burada beynəlxalq sülhü qoruma mexanizmlərindən istifadə olunmasına ehtiyac duyulduğu hamıya bəllidir.

Soruşursunuz ki, danışıqların aparılması bizə nə verib. Münaqişəni həll etmək danışıqlar aparmaq deyil, bəs nədir? Münaqişə yenidən alovlanarsa belə, yenidən danışıqlar başlayacaq, çünki nə əbədi davam edən müharibə, nə də danışıqlar mövcud deyil. Danışıqları ona görə aparırıq ki, pozulmuş beynəlxalq hüquq normalarını bərpa edək, Azərbaycanın beynəlxalq tanınmış sərhədləri çərçivəsində suverenliyini bərpa edək, Azərbaycanın sözündə və əməlində bir olduğunu və sülh yolu ilə həlli potensialı bitməyənədək danışıqlara sadiq qaldığını nümayiş etdirək. Danışıqları aparırıq ki, Azərbaycan ərazilərini işğaldan azad edək!

Bu gün Ermənistanın işğalçılıq siyasəti səbəbindən Azərbaycanla Ermənistan arasında diplomatik münasibətlər mövcud deyil və tərəflər arasında danışıqlar, beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyin qorunmasına cavabdeh olan əsas beynəlxalq qurum - BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvləri, dünyanın üç aparıcı ölkəsinin vasitəçilik səyləri ilə aparılır.

  • Ermənistan əsir və girovların dəyişdirilməsinə dair “hamının hamıya” prinsipinə razılıq vermir, bu ölkə qanunsuz şəkildə saxlanılan Dilqəm Əsgərov və Şahbaz Quliyevi azad etmək istəmir. Qarşılıqlı etimada zidd olan bu addım münaqişənin nizamlanması prosesinə necə təsir edir?

Doğrudur, Azərbaycan beynəlxalq humanitar hüququn normalarını rəhbər tutaraq əsir və girov götürülmüş mülki şəxslərin “hamının hamıya” prinsipi əsasında dəyişdirilməsi təklifi ilə çıxış edib. Ermənistan tərəfi isə mülki şəxslərin girov götürülməsini qadağan edən və hərbi münaqişələr zamanı mülki şəxslərə münasibətdə humanist davranış tələb edən 1949-cu il Cenevrə Konvensiyaları və onların Əlavə Protokollarının müddəalarına zidd olaraq, beynəlxalq səviyyədə götürdüyü bu öhdəliklərini kobud şəkildə pozmaqda davam edir. Artıq 5 ildir ki, soydaşlarımız Dilqəm Əsgərov və Şahbaz Quliyev Ermənistan tərəfindən girovluqda saxlanılır, həm də işğal olunmuş ərazilərimizdəki qanunsuz rejimin qurama “məhkəmə qərarı” ilə. Ermənistan tərəfinin “cinayətkar” kimi qələmə verdiyi bu şəxslər, Azərbaycanın hazırda hərbi işğal altında olan Kəlbəcər rayonunda valideynlərinin məzarlarını ziyarət etmək üçün öz torpaqlarına gediblər; əgər öz doğma evlərinə getmək cinayətdirsə, o zaman bu insanları yaşadıqları torpaqlardan qovub onları fundamental hüquqlarından məhrum etmək nədir?!

Bilirsiniz, Ermənistan tərəfi artıq anlamalıdır ki, etnik təmizləməyə məruz qalmış yüz minlərlə azərbaycanlının fundamental hüquqları bərpa olunmadan və bu insanlar öz evlərinə geri qayıtmadan münaqişənin həlli istiqamətində irəliləyiş mümkün deyil. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi “Çıraqov və digərləri Ermənistana qarşı” işi üzrə Ermənistanın işğalçı tərəf kimi məsuliyyətini müəyyən etməklə bərabər, azərbaycanlı məcburi köçkünlərin öz evlərinə və ya daimi yaşayış yerlərinə qayıtmaq hüququnu bir daha təsdiq edib. Qeyd etmək istərdim ki, Dilqəm Əsgərov və Şahbaz Quliyevin vəkilləri Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə şikayətlə müraciət ediblər və Azərbaycan Hökuməti də bu işdə iştirak edir. Ümid edirik ki, Məhkəmə tezliklə bu işlə bağlı öz mövqeyini açıqlayacaq.

  • Azərbaycanın cari il ərzində xarici siyasət sahəsində fəaliyyətini, 2019-cu ilin yekunlarını necə qiymətləndirirsiniz?

Bu il Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi altında ölkəmizin xarici siyasət kursu uğurla davam etdirilmişdir. Ölkəmizin həm ikitərəfli, həm də çoxtərəfli platformalarda fəal şəkildə iştirakı, xarici ölkə və təşkilatlarla əməkdaşlıq və tərəfdaşlıq münasibətlərinin genişləndirilməsi, Azərbaycan haqqında, xüsusilə də Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinə dair həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırılması, yüksək səviyyəli beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi edilməsi, eləcə də mühüm beynəlxalq təşəbbüslərdə iştirakımız və töhfəmiz davam etdirilmişdir.

Təqdirəlayiq haldır ki, bu il ölkəmiz iki beynəlxalq təşkilatın zirvə görüşünə ev sahibliyi etmişdir. Qoşulmama Hərəkatı və Türk Şurasına sədrlik qarşıdan gələn il ərzində ölkəmiz tərəfindən həyata keçiriləcəkdir. Ölkəmiz, həmçinin növbəti il digər iki regional təşkilata GUAM və TRACECA-ya sədrliyi həyata keçirəcəkdir. Bu əlbəttə ki, bu təşkilatların çoxsaylı üzv ölkələri tərəfindən Azərbaycana göstərilən etimadın bariz nümunəsidir.Bu il Azərbaycan beynəlxalq və regional təşkilatlarda təmsilçiliyinin coğrafiyasını daha da genişləndirərək dünyanın 135 dövlətini öz sıralarında birləşdirən Qrup 77-yə üzv olmuş, eləcə də Sakit okean Alyansı təşkilatında müşahidəçi statusu almışdır.

Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi iştirak etdiyimiz bütün beynəlxalq platformalarda gündəlikdə saxlanılaraq, münaqişənin həlli ilə bağlı hüquqi bazanın daha da möhkəmləndirilməsinə xidmət edən bəyanat, tövsiyə qətnamə və sənədlər qəbul olunmuşdur.

Cari il ərzində Tanzaniya Birləşmiş Respublikası, Barbados və Namibiya Respublikası ilə diplomatik münasibətlərin qurulmasına dair birgə kommünikelər imzalanmış və beləliklə də Azərbaycan Respublikasının diplomatik münasibətlər qurduğu ölkələrin sayı 185-yə yüksəlmişdir. Cari il ərzində ölkəmizdə Monteneqronun və Slovakiya Respublikasının səfirlikləri fəaliyyətə başlamışdır.

İlin yekunlarına dair yerli jurnalistlərə verdiyi müsahibəsində Prezident İlham Əliyev tərəfindən qeyd olunduğu kimi, il ərzində həm ölkəmizdə keçirilən beynəlxalq tədbirlərdə iştirak etmək üçün, həm də ikitərəfli formatda 40-dan çox dövlət və hökumət başçısı Azərbaycana səfər edib. Həmçinin eyni çərçivədə 61 ölkənin Xarici İşlər naziri ölkəmizə səfər etmiş, eləcə də Azərbaycan Xarici İşlər naziri olaraq mənim 27 ölkəyə rəsmi və işgüzar səfərlərim baş tutub. Həyata keçirilən hər bir səfərin ikitərəfli və çoxtərəfli əməkdaşlıq münasibətlərimizin inkişafına verilən töhfə olduğunu diqqətə alsaq, o zaman 2019-cu ilin ölkəmizin əməkdaşlıq çərçivəsini genişləndirməsi baxımından nə dərəcədə mühüm bir il olduğu nəticəsinə gəlmək olar. 

  • Azərbaycanla Avropa İttifaqı bu il ərzində ikitərəfli münasibətlərin hüquqi bazasını təşkil edəcək, strateji tərəfdaşlıq haqqında Sazişi imzalaya bilmədilər. Danışıqlardakı vəziyyəti necə qiymətləndirmək olar? Avropa Komissiyasının tərkibinin yeniləndiyini nəzərə alaraq, bu faktın danışıqların uzadılmasına təsir edəcəyini söyləmək olarmı?

Azərbayanla Avropa İttifaqı (Aİ) bərabərhüquqlu, qarşılıqlı hörmət və etimada əsaslanan tərəfdaşlıq münasibətlərini bölüşürlər. Aİ rəsmilərinin çoxsaylı bəyanatlarında, eləcə də Avropa Parlamentinin qəbul etdiyi qətnamələrdə Azərbaycanın müstəqilliyi, suverenliyi və ərazi bütövlüyünə birmənalı dəstək ifadə olunur və Azərbaycan İttifaqın etibarlı və mühüm tərəfdaşı kimi qiymətləndirilir.

Məlum olduğu kimi, Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan Respublikası arasında tərəfdaşlıq və əməkdaşlıq haqqında Saziş 1999-cu ildə qüvvəyə minmiş və son 20 il ərzində Azərbaycanda bir çox dəyişikliklər baş vermiş, Azərbaycan regionda və dünyada vacib geosiyasi oyunçulardan birinə çevrilmiş; ölkəmiz bir sıra dünya və regional səviyyəli əhəmiyyətli nəqliyyat, enerji, mədəni və siyasi layihələrin təşəbbüskarı və icraçısı olmuşdur. Vətəndaşların sosial rifahının yüksəldilməsi, ədliyyə, sosial və dövlət idarəçiliyi sahəsində uğurlu islahatlar aparılır. Azərbaycan hazırda böldəgə iqtisadi layihlərin həyata keçirilməsi üçün ən iri investorlardan birinə çevrilmiş və Şərq Tərəfdaşlığı ölkələri arasında Aİ-yə ən çox sərmaya qoymuş ölkəyə çevrilmişdir. Ölkəmiz Avropanın iqtisadi böhran içində boğulduğu zaman “Cənubi Qaz Dəhlizi” layihəsi vasitəsilə yalnız Yunanıstanda beş min yeni iş yerinin yaranmasına dəstək vermiş, 15 mlrd. avro miqdarında Avropaya sərmaya qoymuşdur. 2020-ci ilin ilk yarısında Avropanın enerji təhlükəsizliyində vacib rol oynayan “TAP” layihəsi vasitəsilə Avropaya ilk Azərbaycan qazının nəgl edilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Ölkəmiz 1990-cı illərdə Aİ-nin yatırımına ehtiyac olan diyardan hazırda Avropanın inkişafına real dəstək verən dövlətə cevrilmişdir. Bir sözlə, Azərbaycan Aİ ilə münasibətlərdə keyfiyyətcə yeni vəziyyət yaranmışdır.

Məhz bu səbəblərə görə Azərbaycan Aİ ilə münasibətlərin inkişaf etidirilməsi və genişləndirilməsi üçün xüsusi, bərabərlik və qarşılıqlı hörmət prinsiplərinə əsaslanan yol seçmiş, “Strateji tərəfdaşlıg Saziş” layihəsi üzrə danışıqların aparılmasını təklif etmiş və Brüssel bu təklifi qəbul etdi. Beləliklə, siyasi və iqtisadi münasibətlərin Tərəflər arasında əməkdaşlıq çərçivəsinin genişlənməsi, enerji sahəsində strateji səviyyədə tərəfdaşlığın həyata keçirilməsi, həmçinin artıq 9 Aİ üzv dövləti ilə strateji mahiyyətli sənədlərin imzalanması yeni və hərtərəfli sazişin işlənib hazırlanması ehtiyacını labüd etdi. 2017 cı ilin fevral ayından Azərbaycan tərəfi təqdim etdiyi layihəyə əsasən Aİ ilə yeni sənəd üzrə danışıqlara başlandı.

3 ildən az müddət ərzində böyük həcmli layihə üzrə çoxsaylı danışıqlar raundu keçirilmiş, sənədin əksər hissəsi razılaşdırılmışdır. Tərəflər danışıqların yekunlaşması və sənədin paraflanması və imzalanması ilə bağlı heç vaxt hər hansı tarix məhdudiyyətlərini nəzərdə tutmamışlar. Bizim üçün danışıqlarda kəmiyyət və vaxt məhdudiyyətləri deyil, keyfiyyət önəmlidir. Şablon yanaşmadan uzaq, reallıqlara söykənən və hər iki tərəfi qane edən yanaşma müsbət nəticənin əldə olunmasında mühüm amillərdən biridir. Azərbaycan tərəfi Avropa Komissiyasının yeni rəhbər heyəti ilə bu istiqamətdə işləməyə davam edəcəkdir. Azərbaycan keyfiyyətli sazişin tərəfdarıdır və onun ölkəmizin milli mənafelərinə uyğun olması mütləqdir.

  • 2019-cu il Azərbaycan-Rusiya əlaqələri baxımından olduqca məhsuldar, səmərəli il olub. Növbəti il iki ölkə əlaqələrində nə ilə yadda qalacaq? Burada Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin və Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyevanın Rusiyaya, həmçinin Rusiyadan olan rəsmi şəxslərin Azərbaycana müntəzəm səfərləri qeyd olunmalıdır. Bununla yanaşı, XİN-lərin rəhbərləri səviyyəsində illik əsasda qarşılıqlı səfərlər təcrübəsi mövcuddur və bu çərçivədə Sizin rusiyalı həmkarınız bir qədər öncə Bakıya səfər edib. Bu baxımdan, Sizin 2020-ci ildə Moskvaya səfəriniz gözlənilirmi? Ümumiyyətlə, sizin fikrinizcə, növbəti il iki ölkə əlaqələrində nə ilə yadda qalacaq?

Öncə, Azərbaycan ilə Rusiya arasında münasibətlərin inkişafı baxımından başa çatmaqda olan ilin yekunlarına verdiyiniz yüksək qiymətlə razılaşmaq istərdim. Məmnuniyyətlə qeyd etməliyəm ki, bu münasibətlər ildən-ilə sabitlik və dinamizm nümayiş etdirir. Bu il başa çatmaq üzrədir və bu müsbət dinamika da inkişaf etmişdir. Sözsüz ki, sualınızda bəhs etdiyiniz yüksək siyasi rəhbərlik səviyyəsindəki sıx əlaqələr və etibarlı dialoq həlledici rol oynamaqda davam edir. Bu, siyasi münasibətlərdən tutmuş ticarət, iqtisadi və humanitar əməkdaşlığa qədər münasibətlərimizin bütün spektrini əhatə edən strateji tərəfdaşlığın gələcək inkişafı üçün əlverişli zəmin yaradır.

Məlum olduğu kimi, əlaqələrimizin inkişafı məqsədyönlü və proqram xarakteri daşıyır. Konkret istiqamətlər üzrə "yol xəritələri"ndə nəzərdə tutulan və həyata keçirilən tədbirlərdən altısı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin Rusiya Federasiyasına ötənilki rəsmi səfəri zamanı, ikisi isə bu ilin dekabrında Bakıda keçirilmiş İqtisadi Əməkdaşlıq üzrə Hökumətlərarası Komissiyanın on səkkizinci iclasının yekununda imzalanmışdır. İlkin hesablamalara görə, 2019-cu ildə ölkələrimiz arasında ticarət dövriyyəsi təxminən 3 milyard ABŞ dolları səviyyəsinə çatacaq.

2019-cu ildə müsbət bir tendensiya, bir milyon insan sayına yaxınlaşmaqla Rusiyadan turist axınının davam etməsi olub. Bu, çox mühüm bir göstəricidir və insanlar arasındakı təmasların intensivliyinin əyani təsdiqi kimi bizi sevindirir. Əlbəttə, bu, onu göstərir ki, rusiyalılar Azərbaycanda özlərini rahat hiss edirlər, burada səmimi qəbul ilə üzləşirlər və dil baryerinin olmamasının üstünlüklərindən istifadə edirlər.

Bütün bu müsbət tendensiyaların gələn il də davam edəcəyini gözləyirik. Ümid edirəm ki, çox faydalı hesab etdiyim xarici işlər nazirliklərinin rəhbərləri səviyyəsində qarşılıqlı səfər mübadiləsi təcrübəsinin davam etdirilməsi də bu prosesə öz töhfəsini verə biləcəkdir.

Əlbəttə, Rusiya Federasiyasının da həmsədr qismində çıxış etdiyi ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrlərinin vasitəçiliyi ilə Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli üzrə danışıqlar prosesinin intensivləşməsinə xüsusi ümid bəsləyirik. Hesab edirik ki, bölgədəki sülh və sabitlik maraqları tez bir zamanda hiss oluna biləcək siyasi nəticələrə nail olmaq zərurətini diktə edir. İnanırıq ki, Rusiya, münaqişə düyününün açılmasının başlanılmasında əsas rollardan birini oynamağa qadirdir.

Beləliklə, ümumiyyətlə gələcəyə nikbinliklə baxırıq və öz tərəfimizdən inkişafımızın strateji hədəflərinin reallaşması istiqamətində fəaliyyət göstərməkdə qərarlıyıq.

  • Ekspertlər arasında belə bir fikir var ki, postsovet ölkələri Avropa İttifaqı və Avrasiya İqtisadi İttifaqı arasında seçim etməyə məcburdurlar. Bəs Azərbaycan barədə də eyni sözləri demək olarmı?

Azərbaycan seçim baxımından "ya-ya da" prinsipi əsasında düşünmür. Bütün xarici siyasət qərarlarımız, ilk növbədə, ölkəmizin inkişafı maraqlarına söykənir. Kənardan bu və ya digər seçimi tətbiq etmək cəhdləri uğursuzluğa düçar olur və bunu, son onilliyin təcrübəsi də daxil olmaqla, bütün müasir tarix nümayiş etdirir. Bu reallıqları bu cür cəhdləri edən xarici qüvvələr də artıq birmənalı şəkildə dərk edir.

Həm qonşu dövlətlərlə, həm də əsas qlobal tərəfdaşlarla qarşılıqlı faydalı bərabərhüquqlu əməkdaşlığın inkişafı kursunu davam etdirərək, Azərbaycan artıq mühüm nəticələr əldə etmişdir. Əminik ki, bu qarşılıqlı əlaqənin genişləndirilməsi və dərinləşdirilməsi xəttini düzgün qurmaqla daha da böyük uğurlara imza atacağıq.

Ancaq ümumilikdə, ATƏT Nazirlər Şurasının bu yaxınlarda Bratislavada keçirilən iclasında yenidən səsləndirilən - fərqli vektorlarda çox şaxəli əməkdaşlığın inkişafına mane olmayan ümumi təhlükəsizlik məkanının birliyi və bölünməzliyindən irəli gələn mövqedən çıxış edirik.

  • Bu il diqqət mərkəzində olan əsas məsələlərdən biri də Azərbaycanla Gürcüstan arasında sərhədlərin delimitasiyası məsələsi olub. Bu xüsusda fikirlərinizi öyrənmək istərdik. Sərhədin delimitasiyası məsələsində tərəflər arasında mövcud olan fikir ayrılığını qarşıdan gələn il ərzində aradan qaldırmaq mümkün görünürmü?

Azərbaycanla Gürcüstan arasında dövlət sərhədinin delimitasiyası beynəlxalq təcrübədə tətbiq edilən qaydalara uyğun olaraq, aparılır. Bildiyiniz kimi, 1996-cı ildən iki ölkə arasında dövlət sərhədinin delimitasiyası və demarkasiyası üzrə Dövlət Komissiyası fəaliyyət göstərir. Komissiyanın sonuncu iclası bu il Bakıda keçirilib. İki ölkə arasındakı 480 kilometrlik sərhədin 314 kilometri razılaşdırılıb, razılaşdırılmamış166 kilometrlik xətti üzrə danışıqlar davam etdirilir. Cari il ərzində ekspertlərin iki görüşü keçirilib, növbəti görüşünün isə gələn ilin əvvəli Tbilisidə keçirilməsi gözlənilir.

Fikir ayrılığı dediyiniz, əslində razılaşdırılmamış sahələrin mövcud olmasıdır və bunun üçün də mütəxəssislər tərəfindən müvafiq araşdırma, o cümlədən arxiv və kartoqrafik materialların öyrənilməsi kimi tədbirlər həyata keçirilməlidir. Önəmlisi ondan ibarətdir ki, həm Azərbaycan, həm də Gürcüstan delimitasiya prosesinin tezliklə yekunlaşdırılmasının tərəfdarıdır. Ümidvaram ki, iki ölkə arasında dövlət sərhədinin delimitasiyası beynəlxalq təcrübəyə əsaslanaraq hüquqi müstəvidə və strateji tərəfdaşlıq münasibətlərimizə uyğun şəkildə həll olunacaq.

  • Son iki il ərzində Xəzər dənizi bölgəsinin ölkələri arasında fəal qarşılıqlı fəaliyyət müşahidə olunub və bölgə ölkələri arasında əməkdaşlığa maneə törədən amillər aradan qaldırılıb. Xəzər dənizi bölgəsində gələcəkdə daha effektiv fəaliyyətin perspektivlərini necə qiymətləndirirsiniz?

Ötən il Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında Konvensiyanın imzalanması regionumuz və ölkəmiz üçün mühüm addım olmuşdur. Bu sənəd Xəzəryanı ölkələr arasında münasibətlərin daha da inkişaf etdirilməsinə, eyni zamanda Xəzər dənizi bölgəsində sabitlik, tərəqqi və qarşılıqlı etimad mühitinin inkişaf etməsinə xidmət edir. Xəzər dənizi regionundakı əməkdaşlıq tərəflərin qarşılıqlı maraqları, bir-birinin ərazi bütövlükləri və suverenliklərinə hörmət əsasında aparılır. Konvensiya dənizdə həyata keçirilən təsərrüfat-iqtisadi fəaliyyətin davamlılığını və təhlükəsizliyini təmin etməklə, bu cür fəaliyyətin gələcəkdə daha da genişləndirilməsinə münbit zəmin yaradır. Hal-hazırda Konvensiyanın bütün iştirakçılar tərəfindən ratifikasiya olunması qarşımızda duran əsas məsələlərdən biridir. Növbəti mərhələdə Konvensiyanın qüvvəyə minməsi və ondan irəli gələn məsələlərin öz həllini tapması vacibdir. Xatırladım ki, Konvensiyanın səmərəli həyata keçirilməsi məqsədilə Xəzər dənizi məsələləri üzrə Yüksək Səviyyəli İşçi Qrup fəaliyyət göstərir.

Xəzər dənizinin hüquqi statusunun müəyyən edilməsi regionumuz və dünya üçün böyük əhəmiyyət kəsb edən Şimal-Cənub və Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizlərinin reallaşdırılmasına böyük töhfəsi olacaqdır. Belə ki, artıq regionda fəaliyyət göstərən subyektlər üçün Xəzər dənizinin hüquqi statusu ilə qeyri-müəyyənlik dövrü bitmişdir. Konvensiyada dənizin tranzit potensialının həyata keçirilməsinin vacibliyi nəzərə alınmış, Xəzəryanı dövlətlər üçün ticarət gəmiçiliyinin azadlığı və təhlükəsizliyinin təmin olunması prinsipi təsbit olunmuşdur. Azərbaycan hər bir Xəzəryanı ölkə ilə siyasi və iqtisadi sahədə sıx əməkdaşlıq edir. Bu, Xəzərdə qarşılıqlı təhlükəsizliyin və etimadın təmin edilməsi üçün mühüm amildir.

  • Azərbaycanın Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı ilə münasibətlərinə aydınlıq gətirməyinizi istərdik. Azərbaycan nə zaman təşkilatın dialoq üzrə tərəfdaşı statusunu alacaq?

Məlum olduğu kimi, Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı (ŞƏT) Asiya regionunda önəmli regional təşkilatlardan biri hesab edilir və onun əsas məqsədlərindən biri regionda sülh, təhlükəsizlik və sabitliyin əldə edilməsi üçün birgə səylərin göstərilməsidir. Ölkəmizin ŞƏT ilə münasibətlərinə gəldikdə isə qeyd edilməlidir ki, artıq 9-10 iyul 2015-ci il tarixində ŞƏT-in Ufada keçirilən zirvə görüşündə Azərbaycana  ŞƏT-də dialoq tərəfdaşı statusunun verilməsinə dair qərar qəbul edilmişdir. Ölkəmiz ilə ŞƏT arasında mövcud əməkdaşlıq sahələri isə 2016-cı ildə tərəflər arasında imzalanmış memorandumda öz əksini tapmışdır. Belə ki, Azərbaycan Respublikası ilə ŞƏT arasında əməkdaşlıq istiqamətləri sırasında təşkilatın ənənəvi prioritet sahələri olan və Azərbaycan üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edən terrorizm, ekstremizm və separatizm ilə mübarizə və regional təhlükəsizliyin və sabitliyin təminatı məsələləri yer alır. Həmçinin ölkəmizin beynəlxalq müstəvidə mühüm rol oynadığı sivilizasiyalararası dialoq, multikulturalizm və tolerantlığın təbliğ edilməsi sahələri də diqqət mərkəzində olan məsələlərdəndir. Bununla yanaşı, Azərbaycanın trans-regional multimodal nəqliyyat qovşağı kimi təşviqi çərçivəsində ŞƏT daxilində mühüm yer tutan iqtisadiyyat, nəqliyyat və telekommunikasiya, ticarət və investisiya sahələrində əməkdaşlıq həmin təşkilatla qarşılıqlı fəaliyyət istiqaməti kimi müəyyən olunmuşdur.

ŞƏT çərçivəsində növbəti əməkdaşlıq pilləsi isə müşahidəçi statusudur və artıq ölkəmiz 2018-ci ildə bu statusun əldə edilməsi məqsədilə rəsmi şəkildə təşkilata müraciət etmişdir. Hazırda bu məsələyə ŞƏT daxilində baxılır və hesab edirik ki, ŞƏT ilə Azərbaycan Respublikası arasında mövcud fəal əməkdaşlıq sözügedən müşahidəçi statusunun verilməsindən sonra daha da inkişaf edəcəkdir.  

  • Azərbaycan BMT TŞ-nin qeyri-daimi üzvlüyü dövründə quruma sədrliyi zamanı təşkilatın tarixində ilk dəfə olaraq BMT və İƏT arasında tərəfdaşlığın möhkəmləndirilməsi mövzusunda yüksək səviyyəli iclasın keçirilməsi təşəbbüsü ilə çıxış etdi. Bu dövrdə, həmçinin BMT TŞ üzvlərinin Afrikaya səfəri təşkil olundu. Qoşulmama Hərəkatına sədrliyi dövründə Azərbaycan müxtəlif bölgələrdə yerləşən, müxtəlif təşkilatların üzvləri olan ölkələr arasında təmasların qurulması səyləri göstərəcəkmi?

Əvvəlcə, bir daha Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatında sədrliyin üzərinə götürməsinin vacibliyini bir daha vurğulamaq istərdik. 25-26 oktyabr 2019-cu il tarixdə 159 nümayəndə heyətinin iştirakı ilə Bakıda keçirilən üzvlərinin sayına görə BMT-dən sonra ikinci qlobal siyasi platformanın XVIII Zirvə Görüşü, habelə onun nəticələrinə dair Azərbaycan Respublikasının suverenliyinə və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri çərçivəsində ərazi bütövlüyünə dəstəyin ifadə edilməsi daxil olmaqla, qəbul edilmiş sənədlər ölkəmizin dünya miqyasında nüfuzunun daha da artmasını əyani şəkildə nümayiş etdirdi. Bu baxımdan, 2011-ci ildə Hərəkata qoşulan Azərbaycanın səkkiz il sonra hazırkı dinamik şəraitdə aktual olan bir sədrlik gündəliyi təklif etməsi ilə sədr çeçilməsi faktı özü özündən bəhs edir. Belə ki, biz fundamental Bandung prinsiplərinin inkişaf etdirilməsi ruhuna uyğun, Hərəkatın beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyin qorunması sahəsindəki fəaliyyətinə yeni bir təkan vermək və əməkdaşlığın inkişafı üçün əlverişli şərait yaratmaq niyyətindəyik.

Ümumiyyətlə, Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatına sədrliyi Hərəkatın beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyini və nüfuzunu gücləndirmək məqsədi daşıyacaq. Qoşulmama Hərəkatının gücləndirilmiş mövqeyi onun üçün yeni əməkdaşlıq imkanları açacaq və beynəlxalq məsələlərə töhfə imkanlarını genişləndirəcək. Bu yöndə prioritet istiqamətlərdən biri digər regional və beynəlxalq təşkilatlarla dialoq mexanizmlərinin təsis edilməsi olacaq. Xüsusilə Afrika, Latın Amerikasi və Asiyada yerləşən ölkələrlə və təşkilatlarla əməkdaşlıq çərçivələrinin genişləndirilməsi sahəsində səylər göstəriləcək.

  • Növbəti il üzrə Azərbaycanın xarici siyasət prioritetləri nədən ibarətdir? 2020-ci il ərzində diplomatik fəaliyyətimizin hansı istiqamətlərdə davam etdiriləcəyini və hansı sahələrə daha çox diqqət ayrılacağını qeyd etmək olar?

Azərbaycanın xarici siyasəti ölkəmizin milli maraqlarına uyğun olaraq dövlət başçısının birbaşa rəhbərliyi altında həyata keçirilir və xarici siyasət prioritetlərimiz dəyişilməz olaraq qalır. Buraya ölkəmizin beynəlxalq tanınmış sərhədləri çərçivəsində suverenliyinin bərpa edilməsi, xarici dövlətlərlə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq münasibətlərinin davam etdirilməsi və daha da genişləndirilməsi, beynəlxalq münasibətlərdə fəal şəkildə iştirak etmək, beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyə, inkişafa, tərəqqiyə töhfə verən təşəbbüslərdə iştirak etmək, Azərbaycanın beynəlxalq müstəvidə layiqincə təşviq edilməsi və digər məsələlər daxildir.

Hər bir prioritet istiqamətə uyğun olaraq il ərzində həyata keçiriləcək konkret tədbirlərə gəldikdə isə, burada ənənəvi şəkildə atılan addımlara əlavə olaraq, ölkəmizin dörd beynəlxalq / regional təşkilat çərçivəsində (Qoşulmama Hərəkatı, TRACECA, Türk Şurası, GUAM) gələn il ərzində sədrliyi vəzifələrindən irəli gələn məsələlərin həyata keçirilməsinə də diqqət ayrılacaq. Azərbaycanın maraqlarının diplomatik nümayəndəliklərimizin birbaşa iştirakı ilə ikitərəfli və çoxtərəfli müstəvilərdə fəal şəkildə təşviq olunmasına davam ediləcək.

 

***

Министр иностранных дел Азербайджанской Республики Эльмар Мамедъяров отвечает на вопросы СМИ по итогам 2019 г.

(AzərTAc, 1news.az, Trend, APA, Report, İnterfaks.az, Sputnik.az, Oxu.az, Москва-Баку)

 

  • Как Вы оцениваете 2019 год с точки зрения переговоров, ведущихся по урегулированию армяно-азербайджанского нагорно-карабахского конфликта? Какие конкретные вопросы обсуждались сторонами? В течение года стороны выступили с предложениями по осуществлению гуманитарных мер в рамках разрешения конфликта, в этом ключе состоялись взаимные визиты представителей СМИ. Считаете ли Вы данные инициативы полезными, и ожидается ли продолжение подобных визитов в будущем?

В этом году в рамках переговорного процесса по урегулированию армяно-азербайджанского нагорно-карабахского конфликта при посредничестве сопредседателей Минской группы ОБСЕ29 марта в Вене состоялась встреча Президента Азербайджана и премьер-министра Армении, а также 5 встреч на уровне министров иностранных дел двух стран: 16 января в Париже, 15 апреля в Москве, 20 июня в Вашингтоне, 23 сентября в Нью-Йорке и 4 декабря в Братиславе. Исходя из интенсивности проведения этих встреч, как бы напрашивается вывод, что обе стороны заинтересованы в продвижении переговорного процесса. Однако, учитывая совершенно беспочвенные и противоречивые заявления, сделанные в течение года армянской стороной, а также тот факт, что на встречах не было достигнуто каких-либо конкретных результатов, должны с сожалением отметить, что и 2019 год можно рассматривать как «год упущенных возможностей» для разрешения конфликта.

С одной стороны, руководство Армении, заявляющее о заинтересованности в мирном урегулировании конфликта, с другой – своими несогласующимися друг с другом высказываниями то о так называемой «независимости», то о «миацуме» нанесло удар по переговорному процессу и усилиям стран-сопредседателей Минской группы ОБСЕ. Действительно, в результате встреч были выдвинуты инициативы по осуществлению мер в гуманитарной плоскости и подготовке населения двух стран к миру, в этой связи в качестве первого шага даже состоялись взаимные визиты представителей прессы Азербайджана и Армении. Однако дальнейшие попытки Армении политизировать эту инициативу и использовать её в качестве пропагандистского инструмента подняли вопрос о степени готовности этой страны подготовить свой народ к миру. В то время как на самом деле журналисты, привлечённые к этой инициативе, и особенно поддерживающая их сторона, должны чувствовать ответственность и не подрывать процесс. В противном случае, подобные инициативы и попытки навести мосты между двумя народами не будут иметь никакого смысла. Таким образом, на развитие указанных инициатив в будущем нужно смотреть сквозь эту призму, и тогда можно будет говорить о следующих шагах.

Хотел бы повторить то, что я всегда говорил: мы – две соседние страны, и рано или поздно после разрешения конфликта представители обеих общин вновь будут вынуждены жить вместе в Нагорно-Карабахском регионе нашей страны. В этой связи, осуществляемые меры по укреплению доверия и гуманитарные инициативы должны служить именно продвижению урегулирования конфликта, устранению фактора оккупации территорий Азербайджана и обеспечению возвращения внутренне перемещенных лиц в их дома и к утраченному имуществу.

  • Учитывая тот факт, что в ходе переговоров по урегулированию конфликта не было выдвинуто новых предложений, можно ли сказать, что они зашли в тупик? Что дало нам ведение переговоров на протяжении этих лет, в чём состоит их эффективность? Могут ли переговоры между Арменией и Азербайджаном вестись без посредников, и как Азербайджанская община Нагорного Карабаха может быть привлечена к этим переговорам?

Правда, в этом году не удалось достичь конкретного прогресса в переговорном процессе по урегулированию конфликта, но не было бы верным рассматривать это как то, что «переговоры зашли в тупик». Многочисленные встречи и конкретные инициативы, выдвинутые в течение года, демонстрируют определённую необходимость в продолжении переговорного процесса. Мы всегда заявляли, что до тех пор, пока есть возможность для мирного урегулирования конфликта путём переговоров, мы будем её использовать. Конечно, цель состоит в том, чтобы через субстантивные переговоры о сути вопроса продвигать процесс вперёд.

Для этого были разработаны все принципы, элементы, этапы, они были обсуждены и вновь рассмотрены. Во всех документах, подготовленных до настоящего времени, проясняются вопросы поэтапного урегулирования конфликта, освобождения наших оккупированных территорий, возвращения внутренне перемещенных лиц и урегулирования проблемы статуса на последующем этапе. Чтобы ознакомиться с этими элементами, достаточно прочитать заявление сопредседателей Минской группы ОБСЕ от 9 марта сего года. Что же касается вопросов безопасности и статуса, которые постоянно поднимаются Арменией, хотел бы вновь подчеркнуть, что оба вопроса должны регулироваться в рамках процесса урегулирования согласно соответствующим решениям ОБСЕ, а также резолюциям СБ ООН, которые, как известно, не имеют срока давности. О каком статусе можно говорить без возвращения азербайджанского населения Карабаха? Кроме того, вопрос безопасности, наряду с армянской общиной, достаточно важен и для азербайджанской общины региона и всем известно, что тут необходимо применение международных миротворческих механизмов.

Выспрашиваете, что дали нам переговоры. А что тогда разрешение конфликта, если не ведение переговоров? Даже если конфликт разгорится вновь, переговоры всё равно потом возобновятся, потому что не бывает ни вечной войны, ни вечных переговоров. Мы ведём переговоры ради восстановления нарушенного международного права, восстановления суверенитета Азербайджана в международно признанных границах и демонстрации того, что Азербайджан един в своём слове и деле и привержен переговорам до тех пор, пока не исчерпан потенциал мирного урегулирования. Мы ведём переговоры, дабы освободить территории Азербайджана от оккупации!

Сегодня из-за агрессивной политики Армении между нашими странами отсутствуют дипломатические отношения, и переговоры между сторонами осуществляются при посреднических усилиях трёх ведущих стран мира, постоянных членов СБ ООН, главного международного органа, ответственного за поддержание международного мира и безопасности.

  • Армения не даёт согласия на обмен пленными и заложниками по принципу «всех на всех», эта страна не хочет освобождать незаконно задержанных Дильгама Аскерова и Шахбаза Гулиева. Как этот шаг, противоречащий идеям взаимного доверия, влияет на процесс разрешения конфликта?

Действительно, Азербайджан, руководствуясь нормами международного гуманитарного права, выступил с инициативой осуществить обмен пленных и удерживаемых гражданских лиц по принципу «всех на всех». Армянская же сторона в нарушение положений Женевских конвенций 1949 года и Дополнительных протоколов к ним, которые устанавливают запрет на захват гражданских заложников и требуют гуманного отношения к гражданским лицам во время вооружённых конфликтов, продолжает грубо нарушать взятые ею на себя международные обязательства. Уже более 5 лет наши соотечественники Дильгам Аскеров и Шахбаз Гулиев удерживаются со стороны Армении в заложниках, что к тому же обставлено якобы «постановлением суда» незаконного режима, созданного на наших оккупированных территориях. Эти люди, которые представляются армянской стороной как "преступники", отправились на родные земли, чтобы посетить могилы предков в Кельбаджарском районе Азербайджана, ныне находящемся под военной оккупацией. Если возвращение в родные дома–преступление, то что тогда изгнание этих людей с земель, где они жили, и попрание тем самым их основополагающих прав?!

Знаете, армянская сторона должна наконец осознать, что прогресс в деле разрешения конфликта невозможен без восстановления основополагающих прав сотен тысяч азербайджанцев, подвергшихся этнической чистке, и их возвращения в свои дома. Европейский суд по правам человека в своём решении по делу «Чирагов и другие против Армении», наряду с тем, что установил ответственность Армении как оккупирующей стороны, вновь подтвердил право азербайджанских вынужденных переселенцев на возвращение в свои дома или постоянные места жительства. Хотелось бы отметить, что адвокаты Дильгама Аскерова и Шахбаза Гулиева подали жалобу в Европейский суд по правам человека, и Правительство Азербайджана также вовлечено в это дело. Надеемся, что Суд скоро огласит свою позицию, относительно данного вопроса.

  • Как Вы оцениваете деятельность Азербайджана во внешней политике на протяжении текущего года и итоги 2019 года в целом?

В этом году продолжилась успешная реализация внешнеполитического курса нашей страны под руководством Президента Азербайджанской Республики господина Ильхама Алиева. Дальнейшее развитие получили активное участие нашей страны как в двусторонних, так и в многосторонних платформах, расширение отношений сотрудничества и партнёрства с зарубежными странами и организациями, доведение до мировой общественности правды об Азербайджане, в особенности, об армяно-азербайджанском конфликте, организация у нас международных мероприятий высокого уровня, а также наше участие в важных международных инициативах и вклад в их реализацию.

Примечательно, что в этом году наша страна приняла саммиты двух международных организаций. Председательство в Движении Неприсоединения и Тюркском Совете в следующем году будет осуществляться Азербайджаном. В следующем году наша страна будет председательствовать и в двух других региональных организациях: ГУАМ и ТРАСЕКА. Это, конечно же, прекрасный пример доверия, оказанного Азербайджану многочисленными странами-членами указанных организаций. В этом году Азербайджан, ещё более расширив географию своего представительства в международных и региональных организациях, присоединился к Группе 77, объединяющей в своих рядах 135 государств, а также получил статус наблюдателя при Тихоокеанском Альянсе.

Армяно-азербайджанский нагорно-карабахский конфликт продолжал оставаться в повестке дня всех международных платформ с нашим участием, где были приняты заявления, резолюции, рекомендации и прочие документы, служащие дальнейшему укреплению правовой базы урегулирования конфликта.

В уходящем году были подписаны Совместные коммюнике об установлении дипломатических отношений с Объединённой Республикой Танзанией, Барбадосом и Республикой Намибия, тем самым число стран, с которыми Азербайджанская Республика установила дипломатические отношения, увеличилось до 185. В этом году в нашей стране начали действовать посольства Черногории и Словацкой Республики.

Как отметил Президент Ильхам Алиев в своём интервью, данном по итогам 2019 г. представителям азербайджанских СМИ, в течение года главы государств и правительств более 40 стран совершили визиты в Азербайджан как с целью участия в проведённых у нас различных международных мероприятиях, так и на двусторонней основе. В том же порядке министры иностранных дел 61 зарубежного государства посетили нашу страну, а я в качестве министра иностранных дел Азербайджанской Республики нанёс официальные и деловые визиты в 27 стран. Учитывая, что каждый визит является вкладом в развитие двустороннего и многостороннего сотрудничества, мы можем сделать вывод о том, насколько значительным является 2019 год с точки зрения расширения рамок международной активности нашей страны.

  • Азербайджан и Европейский Союз в этом году и так не смогли подписать Соглашение о стратегическом партнёрстве, которое призвано создать правовую основу для двусторонних отношений. Как можно оценить ситуацию на переговорах? Учитывая тот факт, что состав Европейской комиссии был обновлён, можно ли сказать, что это повлияет на затягивание переговоров?

Азербайджан и Европейский Союз (ЕС) связаны отношениями партнёрства, основанного на равенстве, взаимном уважении и доверии. В многочисленных заявлениях официальных лиц ЕС, а также резолюциях, принятых Европейским парламентом, выражается однозначная поддержка независимости, суверенитету и территориальной целостности Азербайджана, а наша страна рассматривается как надёжный и важный партнёр Союза.

Как известно, Соглашение о партнёрстве и сотрудничестве между Европейским Союзом и Азербайджанской Республикой вступило в силу в 1999 году, но за последние 20 лет в Азербайджане произошло много изменений, мы превратились в одного из важнейших геополитических игроков в регионе и мире. Наша страна была инициатором и воплотителем ряда транспортных, энергетических, культурных и политических проектов глобального и регионального уровня. Проводятся успешные реформы в области повышения общественного благоденствия граждан, юстиции, социального и государственного управления. В настоящее время Азербайджан стал одним из крупнейших инвесторов с целью реализации экономических проектов в регионе и первой среди стран «Восточного партнёрства» по уровню вложений в ЕС. В разгар европейского экономического кризиса мы посредством реализации проекта «Южный газовый коридор» в одной только Греции поддержали создание пяти тысяч новых рабочих мест, вложили 15 млрд. евро в европейскую экономику. В первой половине 2020 года планируется поставить первый азербайджанский газ в Европу в рамках проекта TAP, который играет важную роль в энергетической безопасности ЕС. Наша страна превратилась из нуждающейся в 1990-х годах в помощи ЕС в государство, которое сейчас оказывает реальную поддержку развитию Европы. Словом, в отношениях Азербайджан – ЕС возникла качественно новая ситуация.

Именно по этой причине для развития и расширения своих отношений с ЕС Азербайджан избрал особый путь, основанный на принципах равноправия и взаимного уважения, предложив провести переговоры по «Соглашению о стратегическом партнёрстве», и Брюссель принял это предложение. Таким образом, расширение рамок политических и экономических отношений между Сторонами, реализация на стратегическом уровне партнёрских отношений в энергетическом секторе, а также подписание с уже девятью государствами-членами ЕС документов стратегического содержания обусловили необходимость разработки нового всеобъемлющего соглашения. С февраля 2017 года на основе проекта, представленного азербайджанской стороной, начались переговоры с ЕС по новому документу.

Менее чем за 3 года было проведено множество раундов переговоров по данному весьма объёмному проекту, и большая часть документа была согласована. Стороны никогда не устанавливали каких-либо обязывающих сроков завершения переговоров, а также парафирования и подписания документа. Для нас в переговорах важны не количество и временные ограничения, а качество. Не связанный шаблонами, основанный на реальности и удовлетворяющий обе стороны подход является одним из ключевых факторов достижения положительного результата. Азербайджанская сторона продолжит работу в этом направлении с новым руководящим составом Европейской комиссии. Азербайджан является сторонником качественного соглашения, и оно непременно должно отвечать национальным интересам нашей страны.

  • 2019 год был очень плодотворным и эффективным с точки зрения развития азербайджано-российских отношений. Здесь следует отметить визиты Президента Азербайджана Ильхама Алиева и Первого вице-президента Азербайджана Мехрибан Алиевой в Россию, а также регулярные визиты российских официальных лиц в Азербайджан. Кроме того, наработана практика ежегодных взаимных официальных визитов на уровне глав МИД, в рамках которой ваш российский коллега недавно посетил Баку. В данной связи, ожидается ли ваш ответный визит в Москву в 2020 г.? И в целом, на ваш взгляд, чем запомнится следующий год в наших двусторонних отношениях?

Прежде всего, хотелось бы согласиться с данной вами высокой оценкой итогов завершающегося года в плане развития отношений между Азербайджаном и Россией. С удовлетворением должен отметить, что эти отношения из года в год демонстрируют стабильность и динамизм. В нынешнем году, который близится к своему завершению, данная позитивная динамика также получила своё развитие. Безусловно, определяющую роль продолжают играть плотные контакты и доверительный диалог на уровне высшего политического руководства, о которых вы упомянули в своём вопросе. Это создаёт благоприятные рамки для дальнейшего развития стратегического партнёрства, охватывающего весь спектр наших отношений от политического взаимодействия до торгово-экономического и гуманитарного сотрудничества.

Как известно, развитие наших связей носит целенаправленный и программный характер. Реализуются меры, предусмотренные т.н. «дорожными картами» по конкретным направлениям, шесть из которых были подписаны в ходе прошлогоднего официального визита Президента Азербайджанской Республики г-на Ильхама Алиева в Российскую Федерацию, а две – по итогам состоявшегося в декабре с.г. в Баку восемнадцатого заседания Межправкомиссии по экономическому сотрудничеству. Предварительные оценки позволяют говорить, что товарооборот между нашими странами в 2019 г. выйдет на уровень порядка 3 миллиардов долларов США. 

Позитивным трендом 2019 г. было продолжение роста туристического потока из России, который приблизился к отметке одного миллиона человек. Это весьма впечатляющий показатель, и он нас радует, так как является наглядным подтверждением интенсивности человеческих контактов. Ну и, конечно, это говорит о том, что россияне чувствуют себя комфортно в Азербайджане, где встречают тёплый приём и пользуются преимуществами отсутствия языкового барьера.

Мы ожидаем, что все эти положительные тенденции получат своё продолжение и в наступающем году. Надеюсь, что свой вклад в этот процесс сможет внести и продолжение практики обмена взаимными визитами на уровне глав внешнеполитических ведомств, которую я считаю весьма полезной.

Конечно, мы возлагаем особые надежды на интенсификацию переговорного процесса по урегулированию армяно-азербайджанского нагорно-карабахского конфликта при посредничестве сопредседателей Минской группы ОБСЕ, одним из коих является Российская Федерация. Полагаем, что интересы мира и стабильности в регионе диктуют необходимость скорейшего выхода на осязаемые политические результаты. Верим, что Россия способна сыграть одну из ключевых ролей в деле начала распутывания конфликтного узла.

Так что, в целом, мы смотрим в будущее с оптимизмом и со своей стороны преисполнены решимостью действовать в направлении реализации стратегических целей нашего развития. 

  • Среди экспертов есть мнение, что постсоветские страны вынуждены делать выбор между Евросоюзом и Евразийским экономическим союзом. Но можем ли мы сказать то же самое об Азербайджане?

Азербайджан не мыслит категориями выбора по принципу «или-или». Все наши внешнеполитические решения продиктованы в первую очередь интересами развития нашей страны. И любые попытки извне навязать тот или иной выбор обречены на провал, что демонстрирует вся новейшая история, в том числе опыт последнего десятилетия. Эти реалии уже однозначно осознают и те внешние силы, которые предпринимали такого рода попытки.

Проводя курс на развитие взаимовыгодного равноправного сотрудничества как с соседними государствами, так и с крупными глобальными партнёрами, Азербайджан уже добился весомых результатов. Уверены, что верно выстраивая линию расширения и углубления этого взаимодействия, мы сможем добиться ещё более значимых успехов.

А в целом, мы исходим из позиции, которая, к слову, была вновь оглашена в ходе недавнего заседания Совета Министров ОБСЕ в Братиславе – единство и неделимость общего пространства безопасности, не создающего помех для развития многопланового сотрудничества по разным векторам.   

  • Одним из вопросов, находившихся в центре внимания в этом году, стала делимитация границ между Азербайджаном и Грузией. Хотели бы узнать ваши соображения по этому поводу. Видится ли возможным устранение существующих между сторонами разногласий по поводу делимитации границы в течение следующего года?

Делимитация государственной границы между Азербайджаном и Грузией проводится в соответствии с применяемыми в международной практике правилами. Как известно, Государственная Комиссия по делимитации и демаркации государственной границы между двумя странами действует с 1996 года. Последнее заседание Комиссии состоялось в этом году в Баку. 314 километров 480-километровой границы между двумя странами – согласованы, а переговоры по остающимся несогласованным участкам протяжённостью в 166 км продолжаются. В этом году было проведено две встречи экспертов, следующая же, как ожидается, состоится в Тбилиси в начале следующего года.

Разногласие, о котором вы говорите, заключается в том, что на самом деле существуют несогласованные участки, и для его устранения экспертам следует осуществить такие мероприятия как соответствующие исследования, включая изучение архивных и картографических материалов. Но важно то, что и Азербайджан, и Грузия являются приверженцами скорейшего завершения процесса делимитации. Надеюсь, что вопрос делимитации государственной границы между двумя странами найдёт своё решение, основываясь на международной практике, в правовой плоскости и в соответствии с нашими отношениями стратегического партнёрства.

  • За последние два года между Прикаспийскими странами наблюдается активное взаимодействие и устранены факторы, препятствующие сотрудничеству между странами региона. Как Вы оцениваете перспективы более эффективной деятельности в Каспийском регионе в будущем?

В прошлом году подписание Конвенции о правовом статусе Каспийского моря стало важным шагом для нашего региона и страны. Этот документ способствует дальнейшему развитию отношений между прикаспийскими государствами, а также развитию климата стабильности, прогресса и взаимного доверия в Каспийском регионе. Сотрудничество в Каспийском регионе ведётся на основе уважения к интересам сторон, территориальной целостности и суверенитету друг друга. Конвенция, обеспечивая последовательность и безопасность хозяйственно-экономической деятельности на море, создаёт благоприятную почву для дальнейшего расширения подобной деятельности в будущем. В настоящее время ратификация Конвенции всеми сторонами является одной из основных стоящих перед нами задач. На следующем этапе важно, чтобы Конвенция вступила в силу и вытекающие из неё вопросы нашли своё решение. Следует отметить, что в целях эффективного претворения Конвенции в жизнь функционирует Рабочая группа высокого уровня по вопросам Каспийского моря.

Определение правового статуса Каспийского моря станет важным вкладом в реализацию транспортных коридоров Север-Юг и Восток-Запад, которые имеют большое значение для нашего региона и мира. Таким образом, для действующих в регионе субъектов завершился период неопредёленности с правовым статусом Каспийского моря. В Конвенции принята во внимание важность раскрытия морского транзитного потенциала, закреплён принцип обеспечения свободы и безопасности торгового судоходства для прикаспийских государств. Азербайджан тесно сотрудничает с каждой прикаспийской страной в политической и экономической сферах. Это важный фактор в обеспечении взаимной безопасности и доверия на Каспии.

  • Хотели бы внести ясность в отношения Азербайджана с Шанхайской организацией сотрудничества. Когда Азербайджан получит при этой организации статус партнёра по диалогу?

Как известно, Шанхайская организация сотрудничества (ШОС) считается одной из важнейших региональных организаций в пространстве Азии, а среди её основных целей – совместная работа по достижению мира, безопасности и стабильности в регионе. Что касается отношений нашей страны с ШОС, следует отметить, что на саммите Организации в Уфе 9-10 июля 2015 г. было принято решение предоставить Азербайджану статус партнёра ШОС по диалогу. Существующие направления сотрудничества между нашей страной и ШОС отражены в Меморандуме, подписанном сторонами в 2016 г. Так, к сферам сотрудничества между Азербайджанской Республикой и ШОС отнесены традиционные приоритетные направления деятельности организации, а также вопросы борьбы с терроризмом, экстремизмом и сепаратизмом, обеспечения региональной безопасности и стабильности, имеющие особое значение для Азербайджана. В центре внимания также находятся проблемы межкультурного диалога, пропаганды мультикультурализма и толерантности, по которым наша страна играет важную роль на международной арене. Кроме того, в рамках продвижения Азербайджана как трансрегионального мультимодального транспортного узла, сотрудничество в сферах экономики, транспорта и телекоммуникаций, торговли и инвестиций, которое играет важную роль в рамках ШОС, было определено в качестве направления взаимодействия с этой организацией.

Следующей же ступенью сотрудничества в рамках ШОС является статус наблюдателя, и в 2018 году наша страна официально подала заявку в Организацию с целью получения этого статуса. Данный вопрос в настоящее время рассматривается в рамках ШОС, и мы полагаем, что текущее активное сотрудничество между ШОС и Азербайджанской Республикой получит ещё большее развитие после получения нами вышеупомянутого статуса наблюдателя.

  • Азербайджан в ходе осуществления им функций председательства в Совете Безопасности ООН в период своего непостоянного членства в этом органе впервые в истории Объединённых Наций выступил инициатором проведения встречи высокого уровня по укреплению партнёрства между ООН и ОИК. В этот период был также осуществлён визит членов Совета Безопасности ООН в Африку. Будет ли Азербайджан и во время своего председательства в Движении Неприсоединения прилагать усилия по установлению контактов между находящимися в разных регионах странами, которые являются членами различных организаций?

Прежде всего, хотелось бы вновь подчеркнуть важность принятия Азербайджаном председательства в Движении Неприсоединения. Состоявшийся 25-26 октября 2019 г. в Баку с участием 159 делегаций XVIII саммит этой второй после ООН по числу государств-членов глобальной политической платформы, а также принятые по его итогам документы, включая выражение поддержки суверенитету и территориальной целостности Азербайджанской Республики в рамках её международно признанных границ, наглядно продемонстрировали дальнейший рост авторитета нашей страны на мировой арене. В данной связи показателен сам факт того, что Азербайджан, вступив в ряды Движения в 2011 г., через восемь лет возглавил его, предложив актуальную в динамичных условиях сегодняшнего дня повестку председательства. Так, мы намерены в духе развития основополагающих Бандунгских принципов способствовать приданию нового импульса активности Движения в области поддержания международного мира и безопасности, а также создания благоприятных условий для развития сотрудничества.

В целом, председательство Азербайджана в Движении Неприсоединения будет направлено на укрепление позиций и влияния Движения в системе международных отношений. Усиление позиций ДН откроет перед ним новые возможности для сотрудничества и расширит его способность вносить вклад в международные дела. Одним из приоритетов в этом направлении станет учреждение механизмов диалога с другими региональными и международными организациями. В частности, будут предприняты усилия по расширению рамок сотрудничества со странами и организациями в Африке, Латинской Америке и Азии.

  • В чём состоят приоритеты внешней политики Азербайджана на будущий год? Можно ли отметить, по каким направлениям мы продолжим нашу дипломатическую деятельность в 2020 году, и на какие области будет обращено более пристальное внимание?

Внешняя политика Азербайджана осуществляется в соответствии с национальными интересами нашей страны под непосредственным руководством главы государства, и наши внешнеполитические приоритеты остаются неизменными. Они включают в себя восстановление суверенитета Азербайджанской Республики в пределах её международно признанных границ, продолжение и дальнейшее расширение взаимовыгодного сотрудничества с иностранными государствами, активное участие в международных отношениях, участие в инициативах, вносящих вклад в обеспечение международного мира, безопасности, развития и прогресса, достойное представительство Азербайджана на международной арене и другие вопросы.

Что же касается конкретных действий, которые должны быть предприняты в течение года по каждому из приоритетных направлений, то здесь в дополнение к традиционно предпринимаемым шагам будет уделено внимание и вопросам, проистекающим из исполнения нами функций председательства в четырёх международных / региональных организациях (Движение Неприсоединения, ТРАСЕКА, Тюркский Совет, ГУАМ). Ну и конечно, при непосредственном участии наших дипломатических миссий будет продолжено активное продвижение интересов Азербайджана в двустороннем и многостороннем форматах.

Arxiv üzrə axtarış

xin diplomatic service